Raport Komisji Europejskiej Rule of Law

raport

Elementy polemiczne do analitycznej części raportu na temat wymiaru sprawiedliwości

1. Oceny zawarte w opracowanym przez Komisję Europejską Raporcie na temat praworządności (Rule
of Law Review Cycle – Chapter for Poland) są nieprawdziwe. Zmiany legislacyjne dokonane w
polskim sądownictwie od 2017 r. miały na celu zapewnienie zgodności polskiej regulacji z
wartościami wspólnymi dla wszystkich Państw Członkowskich UE. Ponadto reformy sądownictwa
wprowadzone do polskiego porządku prawnego są zgodne z prawem unijnym.

2. Komisja wyraża obawy dotyczące Trybunału Konstytucyjnego, nie precyzując żadnych konkretnych
zarzutów i ograniczając się do wskazania, że nie rozwiązano jeszcze zastrzeżeń dotyczących
niezależności i legalności TK, podniesionych przez Komisję w ramach procedury z art. 7 Traktatu o
Unii Europejskiej. Żądanie instytucji unijnych, aby „aby Prezes i Wiceprezes byli wybierani zgodnie z
prawem” wskazuje bezsprzecznie, że spór o TK ma charakter przede wszystkim personalny, a nie
ustrojowy. De lege lata obowiązują bowiem odpowiednie regulacje prawne, które gwarantują zgodne
z Konstytucją RP i prawem UE funkcjonowanie TK.

3. Uwagi KE w odniesieniu do składu Krajowej Rady Sądownictwa stanowią przejaw
niedostatecznego uwzględnienia implikacji płynących z orzecznictwa Trybunału Sprawiedliwości, w
tym zwłaszcza poprzestania na analizie wyroku z dnia 19 listopada 2019 r. w sprawach połączonych
C-585/18, C-624/18 i C-625/18 (wyrok A.K. ) oraz zignorowania wyroku Trybunału Sprawiedliwości z
dnia 9 lipca 2020 r. w sprawie C-272/19 VQ v. Land Hessen , w którym TS przesądził, że sama tylko
przewaga liczebna członków wybranych przez legislatywę w organie uczestniczącym w procesie
powoływania sędziów nie godzi w zasadę podziału władz stanowiącą podstawę demokratycznego
państwa prawnego i nie jest niezgodna z obowiązującymi w tej dziedzinie standardami
międzynarodowymi i europejskimi.

4. Pomimo krytycznej oceny KE, reforma struktury organizacyjnej i zakresu kompetencji Sądu
Najwyższego, na mocy której powołano dwie nowe izby tego Sądu: Izbę Dyscyplinarną oraz Izbę
Kontroli Nadzwyczajnej i Spraw Publicznych, umożliwia sprawowanie nadzoru judykacyjnego nad
działalnością sądów powszechnych i wojskowych oraz pogłębia poczucie sprawiedliwości społecznej.
Nowo utworzone izby Sądu Najwyższego dają gwarancje niezawisłości określone w orzecznictwie
Trybunału Sprawiedliwości.

5. Nie jest prawdą, że w Polsce zwiększono wpływ władzy wykonawczej na sądowniczą. Wszyscy
sędziowie, zarówno sądów powszechnych, administracyjnych jak i Sądu Najwyższego, są wybierani i
powoływani w procedurze, która gwarantuje zapewnienie ich niezawisłości od organów władzy
ustawodawczej i wykonawczej. Niezawisłość sędziów wynika nie tylko z procedury ich powoływania,
ale przede wszystkim z rozbudowanego systemu gwarancji konstytucyjnych, które pozwalają
zapewnić, że wszyscy sędziowie orzekają w sposób całkowicie wolny od nacisków zewnętrznych, tj.
powołanie na czas nieoznaczony (179 Konstytucji RP), nieusuwalność (180 Konstytucji RP), objęcie
immunitetem (181 Konstytucji RP), obowiązek zachowania apolityczności (art. 178 ust. 3 Konstytucji
RP). Sędziowie Sądu Najwyższego oraz Naczelnego Sądu Administracyjnego są objęci zakazem
podejmowania dodatkowego zatrudnienia z wyjątkiem zatrudnienia w charakterze pracownika
naukowo-dydaktycznego (art. 44 ustawy z dnia 8 grudnia 2017 r. o Sądzie Najwyższym, art. 49
ustawy z dnia 25 lipca 2002 r. Prawo o ustroju sądów administracyjnych).

6. Bezzasadne są zarzuty KE wyrażone w odniesieniu do reformy systemu dyscyplinarnego
przeprowadzonej w 2019 r. W szczególności, w kontekście definicji przewinienia dyscyplinarnego,
ustawa z 20 grudnia 2019 r. uszczegóławia dotychczasowe przepisy, które delikt dyscyplinarny
definiowały jedynie za pomocą ogólnikowych zwrotów niedookreślonych. Nie jest prawdą
stwierdzenie, że sędziowie w Polsce mogą zostać pociągnięci do odpowiedzialności za treść
wydanych rozstrzygnięć. Stwierdzenie przewinienia dyscyplinarnego, przejawiającego się w wydaniu
przez sędziego określonego rozstrzygnięcia, wymaga oczywistej i rażącej obrazy przepisów prawa.
Odpowiedzialność dyscyplinarną powoduje nie fakt wydania określonego rozstrzygnięcia, lecz fakt
dopuszczenia się kwalifikowanej obrazy przepisów prawa (oczywistej i rażącej). Przepis art. 107 § 1
ustawy z dnia 27 lipca 2001 r. – Prawo o ustroju sądów powszechnych nie pozwala na pociągnięcie
sędziego do odpowiedzialności za treść orzeczenia, ani tym bardziej za zadanie pytania
prejudycjalnego na podstawie art. 267 Traktatu o funkcjonowaniu Unii Europejskiej. W zakresie
odpowiedzialności dyscyplinarnej ustawa nie odbiega od standardów istniejących w innych państwach europejskich, w tym od podobnych rozwiązań francuskich i niemieckich, gdzie takie zachowania
podlegają dalej idącej odpowiedzialności niż w niniejszej ustawie – tj. odpowiedzialności karnej.

7. Wprowadzając zasadę zakazu badania legalności powołania sędziego przez Prezydenta RP ustawa z
20 grudnia 2019 r. wzmacnia gwarancje nieusuwalności sędziego, a nadto wykonuje wyrok TSUE w
sprawie A.K. , w którym m.in. potwierdzono, że powołania sędziów przez Prezydenta RP, w tym
sędziów Sądu Najwyższego, nie mogą być przedmiotem kontroli sądowej (punkt 133).

8. Mijają się z prawdą krytyczne uwagi KE dotyczące procesu tworzenia prawa i rzekomego
wykorzystywania przyspieszonych procedur legislacyjnych w celu przyjmowania reform.
Przyspieszona ścieżka legislacyjna może być stosowana w przypadku poselskich inicjatywach
ustawodawczych. Wbrew stanowisku KE, z danych Kancelarii Sejmu wynika, że w odniesieniu do
ustaw uchwalonych liczba poselskich inicjatyw ustawodawczych w VII kadencji Sejmu (w latach
2011-2015) wynosiła 241, podczas gdy w VIII kadencji Sejmu (lata 2015-2019) liczba ta spadła do
184.