Scenariusz uruchomienia wobec Rzeczypospolitej Polskiej
procedur blokowania środków finansowych – terminy

 

aktualności

English version

Deutsche Fassung

Version française

Scenariusz uruchomienia wobec Rzeczypospolitej Polskiej procedur blokowania środków finansowych – terminy

 

    Wyrokiem z dnia 16 lutego 2022 r. Trybunał Sprawiedliwości, orzekając w pełnym składzie, oddalił wniesione przez Węgry i Polskę skargi podważające mechanizm warunkowości, który uzależnia korzystanie z finansowania z budżetu Unii od poszanowania przez państwa członkowskie zasad państwa prawnego.

    Niniejszy artykuł ma na celu nakreślenie realnego scenariusza uruchomienia wobec Polski procedur blokowania środków finansowych na podstawie rozporządzenia Parlamentu Europejskiego i Rady (UE, Euratom) 2020/2092 z dnia 16 grudnia 2020 r. w sprawie ogólnego systemu warunkowości służącego ochronie budżetu Unii.

    Wskazane rozporządzenie określa dwa etapy uruchomienia mechanizmu warunkowości: administracyjny i decyzyjny.

Etap administracyjny

    Analiza regulacji rozporządzenia 2020/2092 wskazuje, że Komisja Europejska w pierwszej kolejności – w ramach procedury wewnętrznej – bada, czy naruszenia zasad państwa prawnego w danym państwie członkowskim wpływają lub stwarzają poważne ryzyko wpływu – w sposób wystarczająco bezpośredni – na należyte zarządzanie finansami w ramach budżetu Unii lub na ochronę interesów Unii (art. 4 ust. 1 rozporządzenia). Na potrzeby dokonywanej oceny Komisja Europejska bierze pod uwagę informacje pochodzące z dostępnych źródeł. Nie ma w tym zakresie ograniczeń przedmiotowych (art. 6 ust. 3 rozporządzenia). Dokonując wspomnianej oceny Komisja Europejska może, lecz nie musi zwrócić się do państwa członkowskiego o przekazanie dodatkowych informacji (art. 6 ust. 4 rozporządzenia 2020/2092). Z możliwości tej Komisja Europejska skorzystała kierując do Polski pismo z dnia 23 listopada 2021 r.

    Jeżeli procedura wewnętrzna, którą uruchomiła Komisja doprowadzi ją do przekonania, że prawdopodobnie zaistniały przesłanki do zastosowania tzw. mechanizmu warunkowości,  Polsce zostanie przekazane tzw. pisemne powiadomienie obejmujące elementy faktyczne i konkretne przyczyny takiego stanowiska (art. 6 ust. 1 rozporządzenia 2020/2092).

    Przekazując Polsce powiadomienie, o którym mowa w pkt. 2, Komisja Europejska wyznaczy termin na zajęcie stanowiska – nie krótszy niż miesiąc i nie dłuższy niż 3 miesiące (art. 6 ust. 5 rozporządzenia 2020/2092).

    W dalszej kolejności Komisja Europejska oceni polskie stanowisko lub jego brak (art. 6 ust. 6 rozporządzenia 2020/2092). W odniesieniu do terminu, jaki ma w tym względzie Komisja, przepis jest bardzo nieprecyzyjny. Z jednej strony wskazano na termin miesiąca, ale z drugiej użyto sformułowań „orientacyjny termin” i „rozsądny termin”, co nie wyklucza sytuacji, w której Komisja przeprowadzi ocenę w jakikolwiek czasie, nawet w ciągu 1 dnia.

    Jeżeli Komisja Europejska nie będzie usatysfakcjonowana polską odpowiedzią, Polska zostanie powiadomiona o zamierzonych środkach i w terminie miesiąca będzie mogła się do ustosunkować jedynie co do ich proporcjonalności (art. 6 ust. 7 rozporządzenia 2020/2092).

Etap decyzyjny

    Po otrzymaniu polskiego stanowiska lub po upływie terminu na jego złożenie Komisja Europejska w ciągu miesiąca wystąpi do Rady Unii Europejskiej o podjęcie decyzji co do zastosowania tzw. mechanizmu warunkowości (art. 6 ust. 9 rozporządzenia 2020/2092).

    Rada Unii Europejskiej podejmie decyzję większością kwalifikowaną w ciągu miesiąca od otrzymania wniosku Komisji Europejskiej, a w szczególnie uzasadnionych okolicznościach- nie później niż w ciągu trzech miesięcy od otrzymania wniosku (art. 6 ust. 10 rozporządzenia 2020/2092). Z motywu 26 rozporządzenia 2020/2092 wynika, że jeśli Polska wystąpi do Przewodniczącego Rady Europejskiej o przekazanie sprawy pod dyskusję Rady Europejskiej, decyzja o zastosowaniu środków nie zapadnie przed zajęciem stanowiska przez Radę Europejską, która ma na to nie więcej niż trzy miesiące od przedłożenia wniosku Komisji Europejskiej Radzie Unii Europejskiej.

 

Przy założeniu, że Komisja rozpocznie procedurę w dniu następującym po dniu ogłoszenia wyroku przez Trybunał Sprawiedliwości w sprawie C-157/21 Polska/Parlament Europejski i Rada Unii Europejskiej kalendarz działań wobec Polski przyjmując minimalne terminy określone rozporządzeniem przedstawia się następująco:

    1. 17 lutego 2022 r. – wszczęcie procedury – pisemne powiadomienie Komisji Europejskiej;
    2. 17 marca 2022 r. – zajęcie stanowiska przez Polskę;
    3. 18 marca 2022 r. – Komisja przedstawia ocenę stanowiska Polski (zakładając, że Komisja oceni stanowisko Polski w ciągu 1 dnia, a nie w „orientacyjnym terminie miesiąca”);
    4. 18 kwietnia 2022 r. – Polska zajmuje stanowisko w przedmiocie środków na podstawie mechanizmu warunkowości zaproponowanych przez Komisję;
    5. 18 maja 2022 r. – Komisja Europejska występuje do Rady
      o zastosowanie tzw. mechanizmu warunkowości;
    6. 18 czerwca 2022 r. – Rada głosuje większością kwalifikowaną co do zastosowania mechanizmu warunkowości – jeżeli Polska nie wnioskuje
      o przekazanie sprawy pod rozwagę Rady Europejskiej;
  • nie później niż 18 sierpnia 2022 r. – Rada głosuje większością kwalifikowaną co do zastosowania mechanizmu warunkowości – jeżeli Polska wnioskuje o przekazanie sprawy pod rozwagę Rady Europejskiej. Jeżeli Rada Europejska nie zbierze się w ciągu 3 miesięcy od przedstawienia wniosku Komisji Radzie, to Rada samodzielnie podejmie decyzję w przedmiocie środków.

    Jednocześnie warto wskazać, że powyższy kalendarz zakłada najszybszy możliwy termin uruchomienia wobec Polski procedur blokowania środków finansowych, jednakże okres ten może zostać wydłużony. Dalszy rozwój wydarzeń jest uzależniony od decyzji Komisji Europejskiej co do wszczęcia procedury. Należy przy tym pamiętać, że w konkluzjach Rady Europejskiej z grudnia 2020 r. Komisja Europejska zobowiązała się do opracowania i przyjęcia wytycznych dotyczących sposobu, w jaki będzie stosować rozporządzenie. Wytyczne te, wedle zapowiedzi Komisji, mają uwzględnić wszelkie istotne elementy wynikające z wyroku. Czas pokaże zatem, czy instytucjom unijnym zależy na rzetelnej ocenie prawidłowości wykorzystywania środków unijnych, czy jedynie szybkiej procedurze mającej na celu blokowanie funduszy tym państwom członkowskim, które wprost wyrażają sprzeciw wobec pozatraktatowego poszerzania kompetencji Unii Europejskiej.